Có những ngành
nghề mà đối tượng phục vụ, chăm sóc giúp đỡ là con
người, ví dụ như y bác sĩ, nhà giáo, nhân viên tham
vấn tâm lư hay công tác xă hội…, đặc biệt là những
nghề liên quan đến trẻ em.
Đối với những
người làm nghề này, trí thông minh, sự hiểu biết,
thậm chí sự siêng năng cần mẫn cũng không đủ. Họ
phải có tư chất, thái độ cần thiết để làm việc với
con người. Nói như TS Nguyễn Sĩ Dũng (Tuổi Trẻ
9-12-2007), họ “phải biết yêu thương”. Nói một cách
khoa học hơn, họ phải có một nhân cách đặc biệt.
Năm 1968, trong
công tác chiêu sinh cho khóa nhân viên công tác xă
hội (CTXH) đầu tiên tại Trường Công tác xă hội quốc
gia cũ theo đề nghị của chuyên gia chương tŕnh Phát
triển Liên Hiệp Quốc, chúng tôi chia làm ba giai
đoạn. Thi viết về một vấn đề xă hội để t́m hiểu suy
nghĩ và thái độ của thí sinh đối với con người, nhất
là những người thiệt tḥi. Từ 1.000 người chúng tôi
lấy 400, rồi cho thi vấn đáp để chọn 40 người. Phỏng
vấn viên gồm ba người, hai người hỏi, một người quan
sát và ghi chép.
Thí sinh hết sức
ngạc nhiên v́ không thấy chúng tôi khảo bài mà nói
chuyện như thăm hỏi b́nh thường, nói chuyện chơi
chơi. Thật ra qua t́m hiểu về gia cảnh, sở thích,
cách nói chuyện của các em, các chuyên gia đánh giá
sơ bộ về nhân cách và xem có phù hợp với nghề CTXH
không. Sau khi phỏng vấn, ba chuyên gia hội ư rất kỹ
rồi mới cho điểm. Vậy mà trong sáu tháng học đầu
tiên có những em được đề nghị nên đi theo một ngành
khác.
C̣n ở một trường
CTXH nọ ở Thụy Sĩ, thí sinh muốn làm việc trong lĩnh
vực trẻ em được yêu cầu thử việc sáu tháng ở một
trung tâm chăm sóc giáo dục trẻ. Trong quá tŕnh thử
việc này, bạn nào lỡ xách tai một đứa trẻ hơi mạnh
hoặc phùng mang trợn mắt với nó, hay thiếu kiên nhẫn
sẽ được nhà truờng khuyên chọn nghề khác ngay.
Điều này không
lạ v́ các giáo sư CTXH của tôi đă lặp đi lặp lại
rằng: “Công cụ lao động của anh thợ mộc là cái búa
cái bào, của anh thợ nề là cái bay, c̣n của nhân
viên CTXH là chính nhân cách của ḿnh. Bởi vậy nếu
không luôn ư thức về bản thân để tự điều chỉnh th́
người nhân viên này không thể thành công trong nghề”.
Và cuối cùng xin
mạn phép trích dẫn một câu mà chúng tôi đă nhắc đến
nhiều lần đến nỗi gây nhàm chán. Đó là phát biểu của
nhà giáo dục Pháp Jean Jaurès: “người ta chỉ và chỉ
có thể dạy bằng nhân cách của ḿnh”.
Và thật vậy, về
phương diện dạy người, sản phẩm giáo dục chính là
kết quả của sự tương tác giữa hai nhân cách của thầy
và tṛ.
