Trong cuộc sống có lẽ chẳng dễ gì có được sự vẹn toàn như thế. Tuy nhiên, câu chuyện đã đúc kết được một nguyên tắc đáng để chúng ta tham khảo và học hỏi: Chỉ phẩm chất cao quý mới có thể nhận được sự tôn trọng chân thành của người khác. Đó chính là thứ tài sản vĩnh cửu của đời người.
 

Buổi tối mùa đông của 30 năm trước, một thương gia người Mỹ bất cẩn đánh rơi chiếc ví trong bệnh viện, hốt hoảng chạy tìm khắp nơi. Trong chiếc ví ấy có 100 nghìn đô la, nhưng quan trọng hơn cả là nó chứa những tài liệu vô cùng cơ mật về thị trường.
Đoán chắc chiếc ví chỉ có thể rơi ở sân bệnh viện, ông vội vàng chạy đến đấy với niềm hy vọng mong manh. Dễ gì chiếc ví đựng số tiền kếch xù như vậy lại còn nằm đó chờ ông. Nhưng, cho dù chỉ còn một tia hy vọng, ông cũng không thể bỏ qua. Sự nghiệp kinh doanh của ông tùy thuộc cả vào nó.
Khi thương gia tất tả chạy đến sân bệnh viện thì đã nửa đêm, trời đổ mưa xối xả. Ông men theo hành lang, mắt chăm chăm nhìn dưới đất, lòng thầm khấn trời đất cho ông tìm được chiếc ví.
Bỗng từ xa, ông trông thấy một bé gái gầy nhom ngồi co ro dựa vào vách tường trên hành lang bệnh viện lạnh lẽo. Đến gần hơn, ông thấy cô bé ấy đang run lẩy bẩy vì lạnh, tay ôm chặt chiếc ví – chính là chiếc ví ông đang mỏi mắt tìm kiếm.
Hoá ra, cô bé đang nuôi mẹ ốm trong bệnh viện này. Cô đứng ở đây cắn răng chịu rét giữa đêm khuya lạnh buốt, kiên nhẫn đợi ông tới để trả lại chiếc ví cô nhặt được.
Hết sức cảm động trước nghĩa cử của cô bé, ông cảm ơn rối rít, đoạn ân cần hỏi qua gia cảnh. Được biết nhà cô bé rất khốn khó, chỉ có hai mẹ con nương tựa nhau mà sống. Thế rồi người mẹ ốm nặng, họ đã bán đi tất cả những gì có thể, nhưng tiền gom góp được chỉ đủ để trang trải chi phí thuốc men cho một ngày thôi. Không có tiền đóng viện phí, ngày mai chắc chắn họ sẽ bị tống khỏi bệnh viện.
Buổi tối hôm ấy, em buồn bã lang thang ngoài hành lang bệnh viện, thì thầm cầu khẩn trời cao, mong gặp được người tốt bụng đến cứu lấy mẹ em. Nghĩ đến bệnh tình của mẹ, em càng rầu rĩ hơn. Em lo sợ đến cái ngày khủng khiếp, khi mẹ phải ra đi, cái ngày em không hề muốn nó xuất hiện trên cõi đời này.
Đang suy nghĩ miên man, cô bé bỗng giật mình bởi tiếng giày vội vã của một người đang từ trên lầu đi xuống. Ngang qua mặt em, ông ta đánh rơi chiếc ví da xuống đất mà không hề hay biết. Lúc đó ở hành lang vắng ngắt, chỉ có mỗi mình cô bé. Em bước nhanh đến nhặt chiếc ví lên, vội vàng đuổi theo người kia đang khuất dần phía cổng. Nhưng không kịp nữa, ông ấy đã lên xe đi mất rồi.
Cô bé mang chiếc ví trở về phòng bệnh. Mở ví ra, cả hai mẹ con đều sững người trước số tiền quá lớn trong đó. Họ nhìn nhau, thoáng chốc cả hai đều hiểu thấu những gì người kia đang nghĩ. Chỉ có một suy nghĩ mà thôi: Số tiền này đủ để trang trải viện phí và trị dứt bệnh cho người mẹ.
Thế nhưng, ngay sau đó, mẹ lại bảo cô mang chiếc ví đến nơi đã nhặt được, chờ người đánh rơi ví quay lại để trả cho họ. Mẹ bảo: "Người đánh mất ví nhất định rất sốt ruột và sẽ trở lại tìm ngay. Con cứ đứng đấy chờ họ".
Trước vẻ mặt ngơ ngác của em, mẹ nói thêm, giọng ôn tồn nhưng dứt khoát: "Việc cần làm nhất trong cuộc đời của mỗi người là giúp đỡ người khác, còn "thấy tiền quên nghĩa" là điều rất xấu, cần phải tránh xa".
Cảm động trước tấm lòng cao cả của hai mẹ con nhà ấy, vị thương gia đã theo cô bé về tận phòng bệnh thăm người mẹ. Sau đó, mặc dù ông đã cố gắng hết sức, không tiếc tiền bạc lo cho họ, nhưng căn bệnh hiểm nghèo vẫn mang mẹ cô bé đi xa mãi mãi, để lại đứa con gái bơ vơ không nơi nương tựa.
Khi trả lại chiếc ví, hai mẹ con nhà nọ không những giúp vị thương gia thu hồi 100 nghìn đô la, mà quan trọng hơn là có lại trong tay các thông tin cơ mật về tình hình thị trường mà ông tưởng chừng đã mất sạch. Từ đó, việc kinh doanh lên như diều gặp gió, ông trở thành nhân vật nổi tiếng trên thương trường. Chẳng bao lâu, ông đã là một tỉ phú rất giàu có.
Cô bé kia được ông nhận làm con nuôi, cho ăn học tử tế. Học xong đại học, cô về nhà giúp đỡ cha nuôi trông coi công việc mua bán. Mặc dù không được đảm trách bất kỳ công việc cụ thể nào, nhưng phụ giúp cha trong một thời gian khá dài đã cho cô nhiều bài học qu‎ý giá. Tiếp thu trí tuệ và kinh nghiệm từ cha nuôi, cô gái ấy về sau cũng trở thành doanh nhân tiếng tăm trên thương trường. Khi tuổi đã về già, trước khi quyết định việc gì, nhà tỉ phú cũng hỏi qua ‎ý kiến con gái.
Trước lúc qua đời, ông để lại di chúc gây ngạc nhiên cho tất cả mọi người:
"Trước khi gặp mẹ con con gái tôi bây giờ, tôi những tưởng mình là người lắm tiền nhiều của, giàu có không ai bằng. Nhưng khi đứng trước hai mẹ con họ, tôi đã nhận ra, với đạo l‎ý sống cao đẹp của mình, họ mới thật sự là người giàu có nhất.
"Tôi nhớ lại chặng đường bon chen trong cuộc sống của mình trước đây, cảm thấy đã mắc rất nhiều sai lầm. Đồng tiền tôi kiếm được đều từ những cạnh tranh khắc nghiệt, những được thua cay cú trên thương trường. Từ ngày gặp họ, tôi đã nhận ra chân l‎ý quan trọng: nguồn vốn qu‎ý nhất của con người chính là phẩm hạnh.
"Tôi nhận nuôi cô bé không phải vì muốn lấy ân đền ân, cũng chẳng xuất phát từ lòng thương hại. Tôi xem nó như tấm gương làm người để tôi hằng ngày soi rọi. Có con gái bên mình, tôi như có được người cố vấn lương tri đáng tin cậy. Trong việc kinh doanh, tôi biết được cái nào nên làm, cái nào không nên làm, tiền nào nên kiếm và tiền nào không nên kiếm. Đấy là nguyên nhân căn bản giúp tôi đạt được thành công to lớn trong sự nghiệp. Không có con gái, chắc chắn cũng không có một tỉ phú là tôi bây giờ.
"Sau khi chết đi, tôi để lại toàn bộ tài sản cho con gái nuôi. Mong rằng, tài sản này giao vào tay con gái, sự nghiệp của tôi sẽ ngày thêm huy hoàng xán lạn.
"Và tôi tin đứa con trai thông minh của tôi cũng sẽ hiểu được tâm ‎ý của cha nó".
Từ nước ngoài trở về, đọc xong bản di chúc, con trai tỉ phú không hề do dự, k‎í tên ngay: "Tôi đồng ‎ý để con nuôi của cha hưởng toàn bộ tài sản cha để lại".
Còn cô gái sau khi đọc dòng chữ đó cũng k‎ý tên vào: "Tôi xin tiếp nhận toàn bộ tài sản cha nuôi để lại, bao gồm cả trái tim con trai ông!"
Bởi vì khi ấy, họ đã nảy sinh tình cảm với nhau rồi. Một kết cục thật đẹp cho câu chuyện cổ tích thời hiện đại.

Trích từ "Người cố vấn lương tri" – NXB Văn hóa Sài Gòn